Ukraińcy o sporach historycznych z Polską. "Dla Ukraińców, Polacy nie są wrogami"

W ostatnim czasie zauważyć można wzrost napięcia między Polakami a Ukraińcami. Oliwy do ognia dodały ostatnie wydarzenia na linii Karol Nawrocki - Wołodymyr Zełeński. Przypomnijmy, że polski prezydent odebrał prezydentowi Ukrainy Order Orła Białego. Powodem było to, że prezydent Ukrainy nadał jednej z jednostek Sił Zbrojnych nazwę "Bohaterów UPA". Jak wiadomo w polskiej historii UPA miała swój tragiczny udział podczas rzezi w Wołyniu. Decyzję Zełeńskiego krytykowali również europejscy włodarze państw.

Badania wśród Ukraińców

Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii opublikował badanie dotyczące opinii Ukraińców na temat sporów historycznych z Polską. Sondaż przeprowadzono w dniach 17–23 czerwca 2026 roku. Respondentów zapytano, jakie podejście do rozwiązywania sporów historycznych między Ukrainą i Polską popierają najbardziej.

Badanie przeprowadzono metodą wywiadów telefonicznych CATI na losowej próbie numerów telefonów komórkowych. Wzięło w nim udział 1005 dorosłych obywateli Ukrainy mieszkających na terenach kontrolowanych przez władze ukraińskie. Badanie nie obejmowało mieszkańców terytoriów okupowanych, choć w próbie znaleźli się przesiedleńcy wewnętrzni, którzy wyjechali z okupowanych obszarów. Nie badano także obywateli Ukrainy, którzy po 24 lutego 2022 roku wyjechali za granicę.

Spór historyczny w czasie napięć

Jak wyjaśnia KIIS, badanie zostało przeprowadzone w czasie istotnego kryzysu w relacjach polsko-ukraińskich. Kryzys ten formalnie wiązał się z różnymi spojrzeniami na wspólne wydarzenia historyczne oraz z pytaniem o to, jaką rolę te odmienne interpretacje powinny odgrywać w relacjach między państwami i w polityce wewnętrznej.

Po zaostrzeniu sytuacji na początku czerwca 2026 roku KIIS postanowił zapytać Ukraińców, jakiego podejścia do rozwiązywania sporów historycznych z Polską oczekują. Część badania została przeprowadzona jeszcze przed decyzją prezydenta Polski o odebraniu prezydentowi Ukrainy Orderu Orła Białego, a część już po tej decyzji.

Autorzy badania przypominają również wcześniejsze wyniki z września i października 2023 roku. Wtedy większość respondentów uważała, że Ukraina nie powinna uzgadniać z sąsiednimi państwami europejskimi swojej polityki dotyczącej uznawania i honorowania bohaterów z przeszłości. Jednocześnie większość badanych była zdania, że także sąsiednie państwa nie powinny uzgadniać swojej polityki historycznej z Ukrainą.

W nowym badaniu pytanie zostało zawężone konkretnie do sporów między Polską i Ukrainą.

Cztery możliwe podejścia

Respondenci usłyszeli pytanie: „Polska i Ukraina mają spory dotyczące historii. Które podejście popiera Pan/Pani najbardziej?”. Do wyboru były cztery odpowiedzi.

Dwie z nich miały charakter konfrontacyjny. Pierwsza zakładała, że Ukraina powinna spełnić wszystkie polskie oczekiwania i zasadniczo przyjąć polskie spojrzenie na wspólną historię. W praktyce oznaczałoby to podporządkowanie ukraińskiej polityki historycznej żądaniom Polski.

Druga konfrontacyjna odpowiedź zakładała odwrotny wariant: Polska powinna zmienić swoje stanowisko i zacząć przyjmować ukraińskie spojrzenie na wspólną historię. W tym przypadku to Polska traciłaby podmiotowość w sprawach historycznych.

Dwie pozostałe odpowiedzi miały charakter konstruktywny. Pierwsza zakładała, że oba kraje powinny dążyć do stworzenia wspólnego spojrzenia na historię poprzez wzajemne kompromisy i pracę wspólnych komisji historyków, a nie polityków. KIIS opisuje to jako podejście bardziej idealistyczne, zakładające możliwość wypracowania wspólnego stanowiska dzięki odpolitycznieniu sporu.

Druga konstruktywna odpowiedź miała charakter pragmatyczny. Zakładała, że każde państwo może mieć własne spojrzenie na historię i nie powinno ingerować w to, jak drugie państwo ją postrzega.

„Polska i Ukraina mają spory dotyczące historii. Które podejście popiera Pan/Pani najbardziej?”

Wykres pokazuje, że tylko 5 proc. Ukraińców popiera konfrontacyjne podejście do sporów historycznych z Polską. 1 proc. respondentów uważa, że Ukraina powinna podporządkować się polskiemu spojrzeniu na historię, a 4 proc. oczekuje, że to Polska przyjmie ukraińską perspektywę. Zdecydowana większość, czyli 90 proc. badanych, wybiera podejście konstruktywne: 57 proc. uznaje, że każdy naród może mieć własnych bohaterów i własną pamięć historyczną, a 33 proc. liczy na pracę wspólnych komisji historyków.

Większość wybiera pragmatyzm

Najczęściej wybieraną odpowiedzią było podejście pragmatyczne. 57 proc. respondentów uważa, że każdy naród może mieć własnych bohaterów i własną interpretację historii, a inne państwa nie powinny w to ingerować.

Kolejne 33 proc. badanych opowiedziało się za próbą stworzenia wspólnego spojrzenia na historię przez komisje historyków. To podejście zakłada, że trudne tematy powinny być wyłączone z bieżącej polityki i przekazane specjalistom.

Łącznie 90 proc. Ukraińców opowiada się więc za konstruktywną interakcją z Polską. Nie oznacza to braku różnic w ocenie przeszłości. Oznacza raczej, że większość respondentów nie chce, aby spory historyczne były wykorzystywane jako narzędzie konfliktu politycznego.

Jedynie 5 proc. ankietowanych wybrało odpowiedzi konfrontacyjne. 1 proc. uważa, że Ukraina powinna spełnić polskie oczekiwania, a 4 proc. jest zdania, że to Polska powinna dostosować się do ukraińskiego spojrzenia na historię. 5 proc. respondentów nie miało zdania.

Podobne odpowiedzi w regionach i grupach wiekowych

KIIS przedstawił także wyniki z podziałem na regiony i wiek respondentów. Jak podkreślają autorzy badania, różnice nie są duże. We wszystkich regionach Ukrainy większość badanych wybiera podejście pragmatyczne, a znacząca część popiera wariant pojednawczy, oparty na pracy historyków.

Na zachodzie Ukrainy 53 proc. respondentów opowiedziało się za tym, że każdy naród może mieć własnych bohaterów, a 36 proc. poparło komisje historyków. W Kijowie wyniki były bardzo podobne: 53 proc. wskazało podejście pragmatyczne, a 38 proc. komisje historyków.

W centrum i na północy Ukrainy podejście pragmatyczne wybrało 61 proc. respondentów, na południu 58 proc., w regionie dolnego Dniepru 48 proc., a na wschodzie 66 proc. Odpowiedzi konfrontacyjne w każdym regionie wskazywała tylko niewielka mniejszość.

Podobnie wygląda podział według wieku. W grupie 18–29 lat 57 proc. badanych wybrało podejście pragmatyczne, a 36 proc. komisje historyków. W grupie 30–44 lata odpowiednio 52 proc. i 38 proc. Wśród osób w wieku 45–59 lat 57 proc. wskazało pragmatyzm, a 32 proc. komisje historyków. W grupie 60+ było to 60 proc. i 28 proc.

„Podejście do rozwiązywania sporów historycznych między Polską i Ukrainą w podziale na regiony i wiek respondentów”.
Tabela pokazuje, że poglądy Ukraińców są stosunkowo podobne niezależnie od regionu i wieku. We wszystkich częściach kraju najczęściej wybierano odpowiedź, że każde państwo może mieć własne spojrzenie na historię i własnych bohaterów. Znacząca część badanych popierała też pracę komisji historyków. Odpowiedzi konfrontacyjne, zakładające podporządkowanie jednej strony drugiej, pozostawały marginalne.

Dystans społeczny wobec Polaków

Dla pełniejszego obrazu KIIS przypomniał także swoje wieloletnie badania dotyczące stosunku Ukraińców do Polaków. Od 1994 roku instytut bada nastawienie społeczne wobec różnych grup etnicznych i społecznych przy użyciu skali dystansu społecznego Emory’ego Bogardusa, w adaptacji N. Paniny.

Respondenci odpowiadają, jak bliskie relacje byliby gotowi zaakceptować z przedstawicielami danej grupy. Minimalny dystans społeczny wynosi 1 i oznacza gotowość zaakceptowania przedstawiciela grupy jako członka rodziny. Maksymalny wynik to 7 i oznacza, że respondent nie chciałby wpuścić przedstawicieli tej grupy do Ukrainy.

Im niższy wynik, tym bardziej pozytywne nastawienie. Wyniki od 1 do 4 są interpretowane jako postawa tolerancyjna. Wynik 5 oznacza społeczny dystans lub izolację, a wyniki 6–7 wskazują na postawy ksenofobiczne.

W przypadku Polaków przez większość okresu 1994–2025 wskaźnik utrzymywał się na poziomie około 4 punktów lub nieco wyższym, co oznaczało dość tolerancyjne nastawienie. W 2025 roku wskaźnik wyniósł 4,1.

Szczególnie ważna jest jednak dynamika po 2021 roku. W 2021 roku wskaźnik wynosił 3,7. Po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę spadł do 3,0 w 2022 roku i do 2,9 we wrześniu 2023 roku. Był to historycznie najlepszy wynik w całym okresie obserwacji. Według KIIS oznaczało to, że Ukraińcy bardzo wyraźnie dostrzegli ogromną pomoc ze strony Polski i byli za nią szczerze wdzięczni.

Później nastąpiło ochłodzenie. W 2024 roku wskaźnik wzrósł do 4,0, a w 2025 roku do 4,1. KIIS wiąże tę zmianę m.in. z napięciami wokół blokad granicy po stronie polskiej, które rozpoczęły się pod koniec 2023 roku. Instytut podkreśla jednak, że nie jest to zasadnicza zmiana nastawienia do Polaków, lecz raczej koniec „romantycznego okresu” z lat 2022–2023 i powrót do poziomów sprzed pełnoskalowej wojny.

„Dystans społeczny wobec Polaków w latach 1994–2025”.
Wykres pokazuje wieloletnie zmiany nastawienia Ukraińców do Polaków. Przez większość badanego okresu wskaźnik oscylował wokół 4 punktów lub nieco powyżej, co KIIS interpretuje jako postawę tolerancyjną. Po pełnoskalowej inwazji Rosji nastąpiło wyraźne ocieplenie: wskaźnik spadł z 3,7 w 2021 roku do 3,0 w 2022 roku i 2,9 w 2023 roku. W latach 2024–2025 wzrósł ponownie do około 4 punktów, co oznacza powrót do wcześniejszego, nadal tolerancyjnego poziomu.

Jak Ukraińcy oceniają OUN-UPA?

KIIS przywołuje również wyniki badań dotyczących stosunku Ukraińców do działalności Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii w czasie II wojny światowej. To jeden z najbardziej wrażliwych tematów w relacjach polsko-ukraińskich.

W 2013 roku niemal połowa Ukraińców, 48 proc., oceniała działalność OUN-UPA negatywnie. Pozytywną ocenę wyrażało wtedy 19 proc. respondentów. 22 proc. nie potrafiło jednoznacznie odpowiedzieć, a 11 proc. wskazywało odpowiedź „nie wiem”.

W 2025 roku obraz był już zupełnie inny. Negatywnie działalność OUN-UPA oceniło 8 proc. badanych. Pozytywnie – 37 proc. Jednocześnie największą grupę stanowiły osoby, które wybrały odpowiedź „trudno powiedzieć jednoznacznie, pozytywnie czy negatywnie” – było to 50 proc. respondentów. Kolejne 5 proc. odpowiedziało „nie wiem”.

Według KIIS po pełnoskalowej inwazji Rosji widoczne jest bardziej pozytywne postrzeganie OUN-UPA i ich walki jako całości. Jednocześnie wysoki odsetek odpowiedzi niejednoznacznych pokazuje luki w wiedzy o wydarzeniach z przeszłości i dużą niepewność w ocenie tej części historii.

„Ocena działalności OUN-UPA podczas II wojny światowej”.
Wykres pokazuje znaczącą zmianę ocen OUN-UPA w ukraińskim społeczeństwie. W 2013 roku 48 proc. respondentów oceniało tę działalność negatywnie, a 19 proc. pozytywnie. W 2025 roku odsetek ocen negatywnych spadł do 8 proc., a pozytywnych wzrósł do 37 proc. Jednocześnie połowa badanych nie potrafiła jednoznacznie ocenić działalności OUN-UPA, co wskazuje na dużą niepewność i potrzebę dalszej pracy edukacyjnej oraz historycznej.

Komentarz KIIS: bez anty-Polskiej histerii

Dyrektor wykonawczy KIIS Anton Grushetskyi, komentując wyniki, wskazał, że ukraińskie społeczeństwo podchodzi do sporów historycznych z Polską dojrzale i konstruktywnie. Jak podkreślił, prawie wszyscy Ukraińcy sprzeciwiają się narzucaniu Ukrainie polskiego spojrzenia na wspólną historię, ale jednocześnie tylko niewielka część chciałaby narzucać Polsce perspektywę ukraińską.

Według Grushetskyiego dla większości badanych kwestie historyczne powinny zostać odpolitycznione i nie powinny być elementem bieżących relacji międzypaństwowych ani sposobem mobilizacji wyborców. Możliwe są dwa podejścia: albo każde państwo zajmuje się własnymi bohaterami i nie ingeruje w sprawy sąsiada, albo wspólne komisje historyków – a nie polityków – próbują wypracować uzgodnione stanowisko.

Grushetskyi zwrócił też uwagę, że w ukraińskim społeczeństwie nie widać anty-Polskich nastrojów. Nawet po kampanii wyborczej w Polsce, w której pojawiały się antyukraińskie hasła, KIIS nie odnotował znaczącego pogorszenia stosunku do Polaków. Dane z lat 2022–2023 wyraźnie pokazywały poprawę nastawienia do Polaków, co było efektem wdzięczności za udzielone wsparcie.

Według KIIS późniejsze ochłodzenie było reakcją na konkretne wydarzenia, ale nie oznaczało zasadniczej zmiany postawy wobec Polaków. Instytut podkreśla, że obecny poziom nastawienia nadal wskazuje na postawę tolerancyjną.

Ukrainians will continue to reflect on the events of the past, we have a long way to go and we will certainly rethink many events and figures. But at the moment, Ukrainians are not building their identity on anti-Polish ideas. For Ukrainians, Poles are not enemies. For Ukrainians, it is important now to stand firm in the war with the Russian enemy, who again wants to destroy Ukraine. For this, it is necessary to mobilize all resources, both material and spiritual, symbolic, including drawing inspiration from the centuries-old struggle for Independence/Ukraińcy będą nadal rozpamiętywać wydarzenia z przeszłości, mamy przed sobą długą drogę i z pewnością przemyślimy wiele wydarzeń i postaci. Ale na razie Ukraińcy nie budują swojej tożsamości na antypolskich ideach. Dla Ukraińców Polacy nie są wrogami. Dla Ukraińców ważne jest teraz, aby wytrwać w wojnie z rosyjskim wrogiem, który ponownie chce zniszczyć Ukrainę. W tym celu konieczne jest zmobilizowanie wszelkich zasobów, zarówno materialnych, jak i duchowych, symbolicznych, w tym czerpanie inspiracji z wielowiekowej walki o niepodległość - napisał Anton Grushetskyi, dyrektor wykonawczy KIIS.

Historia nie powinna niszczyć przyszłości

W komentarzu KIIS zwraca uwagę, że Ukraińcy i Polacy żyją obok siebie od wielu stuleci i mają zarówno wspólne karty heroiczne, jak i tragiczne. Każdy naród ma prawo do własnych bohaterów, własnego bólu i własnych krzywd.

Jednocześnie, jak podkreśla Anton Grushetskyi, współczesnej tożsamości narodowej nie powinno się budować na bezkompromisowych roszczeniach wobec sąsiada w oparciu o wydarzenia z odległej przeszłości. Oba narody powinny patrzeć w przyszłość i szukać tego, co je dziś łączy.

KIIS ostrzega również, że z konfliktu między Ukraińcami i Polakami korzystałaby przede wszystkim Rosja. Dlatego wydarzenia z przeszłości powinny zostać pozostawione specjalistom, a elity polityczne obu narodów powinny przestać używać historii do doraźnych celów politycznych.

Najważniejszy wniosek

Badanie KIIS pokazuje, że mimo napięć politycznych większość Ukraińców nie chce historycznej konfrontacji z Polską. Ukraińcy nie chcą, aby Polska narzucała im własną interpretację historii, ale też w zdecydowanej większości nie chcą narzucać Polsce interpretacji ukraińskiej.

Dominuje podejście pragmatyczne: każdy naród może mieć własną pamięć, własnych bohaterów i własną wrażliwość historyczną. Znaczna część społeczeństwa wierzy również, że trudne tematy powinny być omawiane przez historyków, a nie rozgrywane przez polityków.

W czasie wojny, napięć międzynarodowych i rosnącej presji Rosji to ważny sygnał. Z badania wynika, że w ukraińskim społeczeństwie nie dominuje anty-Polska postawa. Przeważa przekonanie, że historia jest ważna, ale nie powinna przekreślać współczesnej współpracy Polski i Ukrainy.

Artykuł powstał w oparciu o badanie przeprowadzone przez Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii. Pełna treść raportu >TUTAJ<